Pigmenty historyczne i ich dzisiejsze zamienniki

Wiele pigmentów które pamiętamy albo znamy z nazwy, dziś nie jest tymi za które je uważamy. Część została zastąpiona syntetycznymi odpowiednikami, inne zniknęły z użytku zupełnie ze względu na swoją szkodliwość, słabą trwałość, drogie wydobycie bądź bardzo ograniczone źródła.

Asfalt / Asphaltum (PR 83:1)
Znany również pod nazwą bitum, od niepamiętnych czasów asfalt stosowany był w formie roztworu z olejem i terpentyną, jako powłoka zabezpieczająca. Niestety ze względu na duże tendencję do ciemnienia pigmentu, większość artystów nie wyszła najlepiej na jego stosowani. Wyjątkiem jest Rembrandt który poradził sobie z asfaltem doskonale.

Aureolin (PY 40)
Znany również jako Kobaltowy Żółty, aureolin zastąpił pigment o nazwie Gamboge (gumiguta) którym była wydobywana w Azji żółta guma stosowana w 19 wieku. Aureolin (nazwa chemiczna Potassium Baltintrite) został zaprezentowany po raz pierwszy w 1851 roku. Stał się popularny pod koniec 19 wieku, wraz z pigmentami kadmowymi. Zadecydowała niższa cena, czystszy kolor i lepsza światłoodporność. Prawdziwy żółty kobalt jest możliwy do wydobycia, nie jest on jednak stosowany
 
Fiolet Kobaltowy / Cobalt Violet (PV 14)
Fiolet kobaltowy został odkryty w 1860 r, z czasem był modyfikowany co ostatecznie umożliwiło na wytwarzanie go w wersji syntetycznej. 2 wersje (niestety obie kosztowne): bezwodny fosforan kobaltu lub fosforan kobaltu amonu, (czasem w połączeniu) były wykorzystane. Fiolet kobaltowy jest toksyczny, drogi w produkcji i nietrwały. Słaby pigment szybko został zastąpiony przez czystszy, silniejszy fiolet manganowy.

Zieleń Hookera / Hooker’s Green (PY 24/PB 27)
Najdawniejsza zieleń Hookera była połączeniem żółcieni gamboge i błękitu pruskiego. Wersja o lepszej światłoodporności była wytwarzana później na bazie aureolinu. Współczesna zieleń Hookera najczęściej stanowi mieszankę błękitu ftalowego i żółcieni kadmowej. Czasem można spotkać pigment (PG8) nazywany zielenią Hookera , jednak pigment ten nie wykazuje lepszych cech niż stosowane mieszanki i posiada niską światłoodporność (ASTM III)

Żółcień Indyjska / Indian Yellow
Znana także jako Puree, Peoli lub Gaugoli. Prawdziwa żółcień indyjska była produkowana poprzez podgrzewanie moczu bydła karmionego liśćmi mango. Proces ten został opracowany przez persów i wprowadzony do Indii na początku 15 wieku.  Bengal, był głównym eksporterem do Europy od początku 19 wieku aż do 1908 r.
Lokalne dane wskazują, że sprzedaż żółci indyjskiej została zakazana i uznana jako akt zapobiegania okrucieństwu wobec zwierząt, ponieważ liście mango nie mają odpowiednich składników odżywczych dla bydła.

Malachit / Malachite
Znany również jako zieleń mineralna oraz Verdeazzuro. Malachit jest pigmentem stosowanym przez wiele wczesnych cywilizacji. Pochodzi z węglanów miedzi. Jest najstarszym jasno zielonym pigmentem. Azuryt jest jego niebieskim odpowiednikiem. Syntetyczny zamiennik malachitu nosi nazwę Bremen Green. Naturalny malachit przestał być używany w 18 wieku. Pigment ten jest nie trwały i ma ziarnista konsystencję. 

Błękit manganowy / Manganese Blue (PB 33)
Błękit manganowy (barium manganate) był produkowane do 19 wieku. W 1935 roku został wprowadzony jego syntetyczny zamiennik, lecz żadna wersja nie jest już produkowana na dużą skale. Błękit manganowy został wyparty przez trwalsze i intensywniejsze błękity.

Fiolet manganowy / Manganese Violet (PV 16)
Znany także jako fiolet permanentny, fiolet nuremberski lub fiolet mineralny. Fiolet manganowy zastąpił w 1890 roku fiolet kobaltowy. Po raz pierwszy został wytworzony przez E. Leykauf w 1868 roku. Fiolet manganowy był czystszą alternatywa dla fioletu kobaltowego – przede wszystkim mniej toksyczny jest też bardzie kryjący.

Żółcień neapolitańska / Naples Yellow (PY 41)
Znany również jako żółcień antymonowa, Juane Brilliant, żółcień neapolitańska to pigment na bazie ołowiu, wytwarzany z antymonu ołowiu. Był produkowany już w 15 wieku, krążą też pogłosy że jego ślady odnaleziono na kaflach starożytnej Babilonii. Pierwsze wzory pochodzą z 1758 roku.
 
Kasztan Naftamidowy / Naphthamide Maroon (PR 171)
Znany także jako kasztan benzimidazolowy po raz pierwszy wyprodukowany w 1960 roku razem z innymi pigmentami benzimidazolowymi. Niedawno wycofany z palety kolorów GLEDEN ze względu na zakończenie produkcji pigmentu przez producenta. W niedalekiej przyszłości na rynek powinien wejść jego syntetyczny zamiennik.

Błękit Pruski / Prussian Blue (PB 27)
Błękit pruski ma niezwykle ważne znaczenie w świecie sztuki. Jest znany jako pierwszy pigment wytworzony przez człowieka. Został wynaleziony przez przypadek przez  Berlinera Diesbacha gzy próbował wyprodukować błękit paryski znany również jako floentine lake, błękit chiński, błękit Berliński, błękit stalowy, błękit żelazowy oraz błękit milori. Pigment ten jest wrażliwy na alkalia przez co nie mógł być stosowany w emulsjach akrylowych. 

Zieleń trawiasta / Sap Green
Pigment ten uzyskiwany jest z niedojrzałych jagód kruszyny. Niestety jest bardzo ulotny i nietrwały. Uzyskuję się go także z soku z kwiatów irysa. W średniowieczu sprowadzany był do konsystencji gęstego syropu i sprzedawany w pęcherzach, zamiast formy sypkiej. Dzisiejsze farby olejne o tej samej nazwie faktycznie wytwarzane są na bazie węgla. 

Sepia
Zastąpiła bistr w 18 wieku, prawdziwy tusz sepiowy wykonywany jest z worków tuszowych motwy itp. zwierząt. Mówi się że wydzielina pobrana od jednej mątwy może zabarwić permanentnie galony wody w kilka sekund. Jak większość naturalnych, organicznych pigmentów sepia jest nietrwała i ma słaba światłoodporność. Większość dzisiejszych farb olejnych pod nazwa sepia kryje odcienie brązów wytwarzanych na bazie umbry palonej, brązy Van Dyke’a i sadzy.    

Smalta / Smalt
Jest najstarszym pigmentem kobaltowym, otrzymywana z grubo zmielonego niebieskiego szkła kobaltowego, bzy drobnym zmieleniu staje się bardzo transparentna. Najwcześniej stosowali ten pigment starożytni Egipcjanie. Była także stosowany go barwienia szkła przez weneckich mistrzów do 17 wieku.  Nazwa kobalt została nadana przez cygańskich górników którzy mieli problem z pozyskaniem minerałów i nazwali je „kobolds” co w ich języku oznaczało duch i zjawy które według nich zamieszkiwały pigmenty. Kobaltyn i Smalta były pozyskiwane właśnie w tych kopalniach. Smalta została wyparta przez błękit kobaltowy i ultramarynę gdy stały się powszechnie dostępne w 19 wieku.

Ziemia Zielona / Terre Verte (PG 23)
Pigment Ziemia zielona znany jest pod kilkoma nazwami: zieleń kamienna, verdetta oraz caledonit. Był  popularny przez wieki w wielu kulturach. Czysty zielony odcień został doceniony przez środowiska cygańskie oraz Indian. Od czasów średniowiecza kolor ten stosowany jest jako podkładowy pod kolory cieliste przy malarstwie portretowym.

Brąz(brunat) Van Dyke’a / Van Dyke Brown (NBr 8)
Znany także jako ziemia kaselska, brąz Rubinsa oraz Błękit koloński, jego odkrycie datuje się na 17 wiek. Jest mieszanka gliny, tlenku żelaza, próchnicy i asfaltu. Z powodu zawartości próchnicy i asfaltu prawdziwy brąz Van Dyke’a ciemnieje oraz/lub blaknie. Transparentność tego koloru sprawia że jest on doskonały do laserunków zamiast umbry i ochry.  

Róż wenecki / Venetian Red
Róż wenecki, sinopia, czerwień turecka, róż indyjski, róż hiszpański, róż pompejski oraz róż perski (pigment z zatoki perskiej uważany jest za naturalny pigment najwyższej jakości) to nazwy które przy okazji określały miejsce pozyskiwania naturalnej czerwieni żelazowej. Dziś Tlenek czerwieni żelazowej pozyskuje się syntetycznie, przekłada się to na lepszą konsystencję. Tlenki były wykorzystywane od czasów prehistorycznych i pozostały ważnymi pigmentami po dziś dzień. Róż wenecki najczęściej posiada specyficzny niebieskawy odcień czerwieni tlenkowej, ale istnieją również odmiany od fioletowych do żółtawych czerwieni. 

Zieleń szmaragdowa / Viridian Green (PG 18)
Zieleń Viridian została odkryta w 1797 roku przez Veuquelina, ale nie była stosowana ani wdrożona do palet nowoczesnych kolorów aż do 1838, przełom nastąpił w Paryżu. Natychmiast zastąpiła zbieżny kolor określany jako zieleń szmaragdowa (emerald green). Był nazywany różnie: zielenią szmaragdową, zielenią celedonową, zielenią Pannerier’a, zielenią Guigneta, a nawet transparentną zielenią chromową, aż w końcu stała się powszechnie znana jako zieleń viridian i na dobre stała się stałą częścią palety popularnych kolorów.

Cynober / Vermilion (PR 106)
Cynober jest nie toksycznym pigmentem wytwarzanym z siarczku rtęci. Rudy siarczku rtęci występują naturalnie i są składnikiem bazowym rtęci. W formie rozdrobionej stanowi pigment znany jako cynober. Wczesne kultury greckie, rzymskie i chińskie wytwarzały cynober sztucznymi metodami od 6 wieku pne. Ale dopiero w 15 wieku została mu przypisana oficjalna nazwa Vermilion. Bezpośrednie oddziaływanie światła słonecznego powoduje jego ciemnienie dlatego został zastąpiony czerwieniami kadmowymi, gdy tylko stały się dostępne.